Wat is een exlibris?

 

Het exlibris of boekmerk is oorspronkelijk een eigendomsvermelding vooraan in een boek waardoor we te weten komen wie de eigenaar van het boek is of is geweest of in welke bibliotheek van een instelling of van een adelijke of gegoede familie het thuishoort of heeft gestaan.

Nadat de boekdrukkunst in Europa is doorgedrongen, verschijnen ook de eerste afzonderlijk gedrukte boekmerken met de naam of het wapenschild van de boekeneigenaar. De oudste exlibrissen zijn meestal heraldisch, omdat de eigenaars van boeken en bibliotheken toch nog vooral tot de adel behoren. Als ook de gegoede burgerij boeken gaat kopen en die van een stijlvol vignet met zijn naam erop wil voorzien, begint de versiering en het beeld een belangrijkere rol te spelen.

Van eigendomsmerk tot verzamelobject

De Latijnse uitdrukking ‘EX LIBRIS ’ betekent zoveel als ‘uit de bibliotheek van …’ of ‘uit de boeken van ….’ . Deze uitdrukking wordt de benaming van het afgedrukte eigendomsmerk met de naam van de boekeneigenaar en de omschrijving van de eigendom. Andere, meer persoonlijke formules in de landstaal, die zeggen dat het boek terug naar de rechtmatige eigenaar moet of zelfs quasi dreigende bezweringen waarin de eigenaar zijn eigendom terugvordert, komen eveneens voor.

De afbeeldingen, de lettertypes en versieringen volgen de opeenvolgende trents en kunststijlen. Nieuwe ontwikkelingen in de druktechnieken worden gretig toegepast in het exlibris. De stijlvolle prenten trekken de aandacht van de kunstliefhebbers en vanaf de tweede helft van de 19de eeuw beginnen er verzamelingen te ontstaan.

Exlibrissen worden meestal gedrukt in een bepaalde oplage, afhankelijk van de gebruikte druktechniek. De eigenaar houdt soms nog een hoeveelheid over, nadat hij al zijn boeken van zijn exlibris heeft voorzien. Met deze restanten kan hij ruilen met vrienden en andere verzamelaars.

Er verschijnen publicaties over exlibrissen, collecties komen op veilingen terecht, exlibrisliefhebbers verenigen zich. Het oorspronkelijke eigendomsmerk wordt stilaan ook een begerenswaardig verzamelobject. Aanvankelijk is het exlibris vooral een verzamelfenomeen in de westelijke wereld, Oost- en Noord-Europa, Amerika, Australië, … De globalisering slaat ook toe in de exlibriswereld. In Japan, China, Turkije en Zuid- en Midden-Amerika zijn er nu ook groepen gelijkgezinden die zich verenigen en contact houden met exlibriskunstenaars en verzamelaars aan de andere kant van de wereld.

Illustraties:

H. Bormans, exlibris Pieter Zaman (1659-1728)
Mathilde Ade (1877-1953), exlibris August Schoeller
Vladislav Röhling (1878-1878), exlibris F. Hejna, 1917
Antoon Vermeylen, °1931, exlibris Gerard Gaudaen

 
 
 

 

 

 

Foto's: 
Nieuws Teasers: 

Contact

Zwijgershoek 14
9100
Sint-Niklaas
03 778 34 50