Mercatorlezingen

Jan Van Raemdonck, armendokter en oudheidkundige

De naam dr. Jan Van Raemdonck zal onlosmakelijk verbonden blijven met de stichting en eerste decennia van de Oudheidkundige Kring van het Land van Waas. De Kring nam een belangrijke plaats in zijn leven in, maar was niet het enige doel waar hij zich actief voor inzette.

 Koen Verstraeten is licentiaat in de geschiedenis (Universiteit Gent) en master in de archivistiek (Vrije Universiteit Brussel). Hij is als vrijwilliger actief bij de Koninklijke Oudheidkundige Kring van het Land van Waas, waar hij zich concentreert op het beheer van de aanwezige archieven.

Continuïteit of breuk?  

Van middeleeuwse mappae mundi tot de atlassen en globes van Mercator

De wetenschappelijke revolutie van de 16^de en 17^de eeuw maakt komaf met de dwalingen van de voorgaande eeuwen, ook op vlak van de cartografie. Een kleine terugtocht laat ons kennis maken met mappae mundi, portulanen en regionale kaarten die voorafgingen aan Mercator. Naast de breuken met het verleden, wijst Karen De Coene ook op continuë stromingen in het cartografische verhaal.

 Karen De Coene is doctor in de kunstwetenschap (Katholieke Universiteit Leuven, 2006) en is sinds 2008 postdoctoraal onderzoeker bij de vakgroep Geografie (Universiteit Gent). Haar huidige onderzoek focust binnen de historische cartografie op de middeleeuwse wereldkaarten.

De kosmos van Mercator

Mercator produceerde ook hemelglobes en was dus een kosmograaf. Voor hem was dit geen onderscheiden onderzoeksgebied maar een deel van een alomvattend filosofisch wereldbeeld. Was Mercator op de hoogte van de revolutionaire ontwikkelingen op astronomisch vlak? Aan de hand van zijn hemelglobe worden de 16^de-eeuwse opvattingen besproken evenals de ontwikkeling van hemelglobes in de geschiedenis.

 Ronny Martens is bio-ingenieur (Universiteit Gent, 1979). Hij was een van de stichtende leden van de UGent Volkssterrenwacht Armand Pien. Hij geeft er de jaarlijkse cursus Sterrenkunde voor gevorderden.

De Atlas van de Wereld

Gerard Mercators wereldkaart uit 1569 in atlasvorm

Het Maritiem Museum Rotterdam heeft sinds 1932 een zeer bijzonder exemplaar van de wereldkaart van Gerard Mercator uit 1569. Gerard Mercator maakte zelf er een zeeatlas mee, samengesteld uit drie exemplaren van zijn wereldkaart. Hoe is deze tot stand gekomen, en wat is ermee gebeurd? Een Nederlandse specialist geeft tekst en uitleg.

 Sjoerd de Meer studeerde geschiedenis en kunstgeschiedenis, respectievelijk in Utrecht en Leiden. Hij is als conservator cartografie verbonden aan het Maritiem Museum Rotterdam.

Mapping the World: from the Greeks to Google Earth

Kaarten hebben de mensen steeds geboeid. Van de mystieke beelden uit de prehistorie over de utopische fantasieën uit de middeleeuwen tot de satellietbeelden van vandaag zijn kaarten een spiegel om onszelf en de wereld te begrijpen. Cartografie van Ptolemaeus tot Google Earth. Wie maakte deze kaarten, gebruikte en misbruikte ze in Europa, Afrika en Azië ?

 Jerry Brotton BA (Sussex) en MA (Essex) PhD is professor of Renaissance Studies aan de School of English and Drama, Queen Mary Universiteit van London en een expert op het vlak van de geschiedenis van kaarten en van de cartografie in de Renaissance.

Hij verzorgde voor de BBC een programmareeks over cartografie en kwam zo in het Mercatormuseum terecht voor opnamen.

 De lezing wordt in het Engels gegeven.

Oost-Vlaamse landboeken en ommelopers in kaart gebracht

Landboeken en ommelopers zijn unieke bronnen voor het historisch onderzoek. Het huidige kadaster kende in het graafschap Vlaanderen al in de 14^de en 16^de eeuw voorlopers.

 Die documenten en de bijbehorende kaarten bevatten interessante informatie voor de studie van de landbouw- en landschapsgeschiedenis, de cartografie en de lokale geschiedenis.

 De provincie Oost-Vlaanderen werkt aan de samenstelling van een repertorium van deze cartografische bronnen.

 Ignace Van Driessche is historicus (Universiteit Gent) en  consulent geschiedenis bij de dienst Erfgoed van de provincie Oost-Vlaanderen.

locatie, locatie, locatie!

Onroerend bezit en GIS als sleutels tot een fijnschalige kartering van middeleeuwse en vroegmoderne stedelijke gemeenschappen (casus: Antwerpen omstreeks 1400).

Geografische Informatiesystemen (GIS) zijn als instrument voor het beheren, analyseren, modelleren en cartografisch presenteren van ruimtelijke informatie niet meer weg te denken. Bij stadshistorisch onderzoek is het gebruik van GIS aan een opmars bezig, ook voor de late middeleeuwen en het Ancien Regime. De resultaten van een studie van de Antwerpse vastgoedmarkt op het einde van de 14^e eeuw zullen als illustratie dienen.

 Tim Bisschops studeerde vastgoed en geschiedenis in Antwerpen en Leiden, en is sinds 2006 als onderzoeker verbonden aan het Centrum voor Stadsgeschiedenis van de Universiteit Antwerpen.

Recreatieve navigatie in de voetsporen van Mercator

GPS is ingeburgerd in de auto, maar geraakt ook ingebed in recreatieve en sportieve toepassingen. Hierbij zijn er gigantische uitdagingen rond het verzamelen en het maken van nieuwe kaarten en informatie. Klassieke cartografiemethoden worden meer en meer gecombineerd met de input van gebruikers. Een kijkje achter de schermen van de moderne infrastructuur.

 Dr. Pascal Brackman studeerde geografie aan de Universiteit Gent en Environmental Remote Sensing aan de Universiteit van Aberdeen (Schotland). Sinds 1994 was hij actief bij Tele Atlas (nu TomTom) en in 2005 stond hij mee aan de wieg van Route You.

De cartografische collecties van de Koninklijke Bibliotheek

De afdeling Kaarten en Plans van de Koninklijke Bibliotheek is een onbekende schatkamer vol prachtige stukken die op een bijna organische manier is ontstaan en gegroeid. Deze cartografische collecties kunnen op een bijzondere manier hun bijdrage leveren tot de studie van Mercator en zijn atlas.

 Prof. Dr. W. Bracke is hoofd van de afdeling Prenten, Kaarten en Plans van de Koninklijke Bibliotheek van België. Hij is tevens docent aan de Université libre de Bruxelles. Hij publiceerde De geschiedenis van de cartografie en werkte als afdelingshoofd mee aan de uitgave van De atlas van Ferraris (2009).De Koninklijke bibliotheek is partner van Mercator Digitaal.

Van de landmeetkunde ten tijde van Mercator tot het 3D-model van de globes van Mercator

Welke landmeetkundige instrumenten bestonden er ten tijde van Mercator en waaruit werden zij ontwikkeld? Wat is de verdere evolutie die deze instrumenten ondergaan hebben tot de

laserscan-puntenwolken en fotomodellering van vandaag, waarmee een 3D-model van de Mercatorglobes mogelijk wordt? De lezing wordt afgerond met een demonstratie van laserscanning en fotomodellering.

 Alain De Wulf is professor aan de Universiteit Gent, vakgroep Geografie. Cornelis Stal is doctoraatsstudent (FWO) en Timothy Nuttens is werkzaam als assisterend academisch personeelslid  aan de vakgroep Geografie (UGent). Zij stonden in voor de digitalisering van de globes voor Mercator Digitaal.

De geschiedenis van de noordgrens van België: wat zeggen oude kaarten hierover?

De grens die ons scheidt van Nederland dateert van 1648 en is nadien zo goed als ongewijzigd gebleven, ook al dragen de grenspalen het getal 1843. Hoe gaven de cartografen sinds 1648 deze grens weer op hun kaarten? Was dat een correcte weergave? Door gebruik te maken van nieuwe computertechnieken die toelaten oude en nieuwe(re) kaarten met elkaar te confronteren, proberen we dat uit te zoeken.

 Caroline De Candt studeerde rechten, specialisatie rechtsgeschiedenis (Universiteit Gent). Zij is voorzitter van de BIMCC, de Brussels International Map Collectors' Circle, en partner in NV Aquaterra.

Het Cartesiusproject: doelstellingen en ambities

Het Cartesiusproject ontwikkelt de onlinetoegang tot de grootste federale cartografische collectie van België en Midden-Afrika en is een unieke samenwerking van het Nationaal Geografisch Instituut, de Koninklijke Bibliotheek, het Rijksarchief en het Koninklijk Museum van Midden-Afrika.

Welke schatten herbergt dit project? Duiding en achtergronden bij een digitale cartografische ontsluitingsrevolutie.

Ingrid Van den Berghe is landbouwkundig ingenieur met specialisatie bodemwetenschappen (Katholieke Universiteit Leuven) en is administrateur-generaal van het Nationaal Geografisch Instituut (NGI). Het NGI werkte mee aan de kiosk Kaart van Vlaanderen in Mercator Digitaal.

Mercator herdacht, 18^de-21^ste eeuw

Mercator is nooit tussen de plooien van de wetenschapsgeschiedenis gevallen. Bij het grote publiek was hij evenwel minder gekend. In de zoektocht naar Grote Belgen kreeg Mercator eind 19^de eeuw ruimere aandacht. Dr. Van Raemdonck uit Sint-Niklaas liet als antiquarisch geïnteresseerde geen kans onbenut om deze Waaslander op te hemelen. Sindsdien wordt zijn erfenis regelmatig in de schijnwerpers geplaatst. Een overzicht met enkele randbemerkingen.

Harry van Royen is historicus (Universiteit Gent) en deskundige Publiekswerking van de Stedelijke Musea Sint-Niklaas.

Nieuws Links: