Collectie Mercatormuseum

Moderne cartografie

Iedereen cartograaf!

 

 

 

 

Cartografen worden vandaag nog steeds met dezelfde problemen geconfronteerd als in Mercators tijd. Sinds 1990 evolueert de cartografie echter razendsnel en krijgen deze oude problemen vele nieuwe oplossingen. De intrede van de computer in het productieproces van kaarten speelt hierbij een belangrijke rol en leidt tot een nieuwe toepassing: de geografische informatiesystemen. Met gespecialiseerde software wordt de meest uiteenlopende informatie gekoppeld aan een plaats op een kaart of een (lucht)foto. Ook de evoluties op vlak van navigatie (GPS), 3D-voorstellingen en satellietwaarneming openen nieuwe horizonten. Iedereen die dit wil, kan vandaag zijn persoonlijke kaart maken.

In vijf korte filmpjes zoomen we in op thema’s die de mogelijkheden en beperkingen van de cartograaf belichten:

1. Navigatie: kaart of GPS

2. Projectie: één Aarde, vele projecties

3. Geografische systemen: thematische lagen op een kaart

4. Over kaarten en satellieten

5. 3D-voorstellingen van kaarten

Deze films kwamen tot stand in samenwerking met het Nationaal Geografisch Instituut, de Universiteit Gent Vakgroep Geografie, de Universiteitsbibliotheek Gent en QinetiQ.

 

De Aarde vanuit de ruimte

 

De Europese ruimtevaartorganisatie ESA (European Space Agency) bundelt de financiële en intellectuele middelen van de lidstaten in programma’s in verband met ruimtevaart en onderzoek van de aarde. Satellieten van de ESA en andere ruimtevaartpartners, uitgerust met camera’s en meetinstrumenten, verzamelen gegevens over het klimaat, de landbouw , natuurrampen enz. Met deze data kunnen diverse overheden en bedrijven aan de slag om gerichte maatregelen te nemen en toepassingen uit te werken.    

Vier films illustreren het nut van satellietmonitoring van de aarde:

1. Envisat meet de opwarming in verstedelijkte gebieden verstedelijkte gebieden.

2. Sentinel 1a houdt toezicht op het mariene milieu en detecteert olievlekken

3. Landsat 5 volgt de ontwikkeling van de landbouw in woestijngebieden op de voet.

4. Compsat 2 documenteert nauwkeurig de ontbossing in het ecologisch kwetsbare Amazonegebied.

 

GIS en interactieve kaartapplicaties

 

Geografische Informatie Systemen, kortweg GIS, worden gebruikt om geografische data te creëren, te beheren en te visualiseren. We stellen we hier 4 kaarten voor die voornamelijk gebaseerd zijn op informatie afkomstig van het Agentscha voor Geografische Informatie Vlaanderen (AGIV):

1. De luchtfoto: vergelijk voor heel Vlaanderen de evolutie van het landschap tussen zomer 2009 en zomer 2012.

2. De luchtkwaliteit: bekijk in real time hoe het gesteld is met de luchtkwaliteit in Vlaanderen

3. de boswijzer: vergelijk de krimp of groei van het bosbestand in Vlaanderen tussen 2011 en 2013

4. De klimaatkaart: ontdek op een kaart alle projecten die bijdragen aan een klimaatneutrale provincie Vlaams-Brabant.

De informatie op de kaarten werd gegenereerd door gebruik te maken van hedendaagse technieken zoals remote sensing, beeldverwerking, vector-analyse en crowd sourcing. Een productie van Nazka Mapps.

 

Geoloket: lokale GIS-toepassingen

 

GIS staat voor Geographic Information System en kan omschreven worden als een elektronisch databeheerssysteem voor het opslaan, bewerken, analyseren en tonen van alle informatie die verbonden is met een geografische ligging. Het vormt een geschikt instrument voor het ondersteunen van ruimtegebonden beleidsvoorbereidende en uitvoerende taken van besturen en instellingen. Lokale besturen, zoals het Stadsbestuur Sint-Niklaas, ontsluiten heel wat informatie via een geoloket. Op het aanraakscherm kan u enkele van deze lokale GIS-toepassingen on line consulteren:

1. Een recente, gedetailleerde luchtfoto.

2. Het Grootschalig Referentiebestand: gedetailleerde en gestandaardiseerde info over gebouwen, percelen, wegen en hun inrichting, waterlopen, spoorbanen en het wegennetwerk.

3. Inplanting van scholen en jeugdlokalen.

4. De Atlas der Buurtwegen: detailplannen die de toestand van het landschap schetsen rond 1840, met aanduiding van

voetwegen en andere trage wegen.

5. Een topografische kaart: een gedetailleerde weergave van het (stedelijk) landschap.

Een productie van Geoloket Sint-Niklaas.

 

Cartografie in België sinds 1830

 

Wie de geschiedenis van de cartografie sinds het ontstaan van België wil kennen, komt vanzelfsprekend terecht bij het Nationaal Geografisch Instituut en zijn voorlopers. Gestart in 1831 als een dienst onder militaire vleugels ontplooide het Instituut zich tot een wetenschappelijke instelling van openbaar nut die een hele waaier aan cartografische en geodetische producten en diensten levert, gebruik makend van hedendaagse technieken. Een selectie uit de cartografische productie van het verleden en enkele voorbeelden van historischemeet- en werkinstrumenten tonen de evolutie van kennis en kunde.

 

OUDE CARTOGRAFIE

 

Kiosk AARDGLOBE

 

Gerard Mercator maakte in 1541 een aardglobe. Hij bracht, als eerste, loxodromen aan op de bol. Dit zijn lijnen die de schepen met kompas makkelijk konden volgen. Globes werden vooral gebruikt in kringen van geografen en andere geleerden om de resultaten van de ontdekkingsreizen te illustreren. Vorsten en edellieden wilden een globe als prestige-object. Met deze globe slaagde Mercator erin het toenmalige cartografische beeld van de wereld op tal van punten te verbeteren. Het succes ervan hielp hem aan belangrijke bestellingen, waardoor hij ruim kon leven. Door zijn contacten met machtige opdrachtgevers kwam hij in het bezit van interessante geografische informatie. Dat heeft hem geholpen om zijn kaarten up-to-date te houden.

 

Kiosk HEMELGLOBE

 

In april 1551 voltooide Mercator een hemelglobe, de tegenhanger van zijn aardglobe van tien jaar vroeger. Deze globe is het materiële bewijs dat Mercator zich als wetenschapper actief bezighield met kosmografie, de beschrijving van hemel en aarde. Mercator had de ambitie een allesomvattende beschrijving van de kosmos te maken. Hij wou daarbij tijd en ruimte, kosmologie, geografie en geschiedenis tot één geheel samenvoegen. De astrologie had in de tijd van Mercator een heel andere status dan vandaag. Ze werd zeker niet algemeen beschouwd als een bijgeloof, maar als een vorm van toegepaste sterrenkunde. Astrologie werd beoefend als een serieuze wetenschap van groot praktisch nut. Het uitgangspunt was dat planeten en sterren menselijke gebeurtenissen konden beïnvloeden. Mercators kennis van de sterrenhemel is boekenwijsheid. Van echte systematische astronomische waarnemingen is geen sprake. Mercator volgde niet de heliocentrische ordening van Copernicus, want hij stelde dat de aarde het centrum van de wereld is en dat het firmament beweegt.

 

Kiosk CARTOGRAFISCHE CONNECTIE

Maak kennis met het netwerk van Mercator: zijn vrouw Barbara, zijn familie, vrienden, collega’s-wetenschappers en opdrachtgevers. Het atelier van Mercator kreeg vrij snel het karakter van een familiebedrijf. De zonen Arnold, Bartholomeus en Rumold en de kleinzonen Johannes, Gerard junior en Michael werden betrokken bij cartografisch of landmeetwerk. Zijn leermeesters Gemma Frisius en Gaspard Van der Heyden zorgden voor de basisvorming.Mercator beschikte over een uitgebreid netwerk van relaties en voerde regelmatig briefwisseling met andere wetenschappers. Een aantal onder hen kon hij tot zijn vrienden of minstens tot zijn gelijken rekenen (Abraham Ortelius, Christoffel Plantijn en John Dee).

Hij genoot de bescherming en het mecenaat van verschillende vorsten en edellieden, voor wie hij opdrachten uitvoerde (keizer Karel V, kanselier Granvelle, hertog Willem van Gulik-Kleef-Berg, Heinrich von Rantzau, Arias Montanus). Hun entourage leverde interessante contacten op, die hem dan weer aan nieuwe geografische informatie konden helpen, zodat hij zijn kaarten kon ‘updaten’.

 

Kiosk KAART VAN EUROPA

 

Hier komt Mercator zelf aan het woord. Het leven van de man die de wereld in kaart bracht speelde zich af in een beperkte ruimte.Als ongeborene met zijn ouders uit Gangelt in het Rijnland vertrokken kwam Gerard ter wereld op 5 maart 1512 in Rupelmonde.Zijn grootoom Gijsbrecht stuurde hem op twaalfjarige leeftijd naar de school van de Broeders van het Gemene Leven in ’s-Hertogenbosch.De universiteit Leuven verwelkomde Gerard als student in 1530. Na het behalen van zijn diploma in 1532 verbleef hij enige tijd in de kosmopolitische stad Antwerpen. Hij keerde terug naar de universiteitsstad Leuven en begon daar een eigen atelier voor het maken van wetenschappelijke   instrumenten en kaarten. In 1552 vertrok hij met zijn familie en zijn hele hebben en houden naar Duisburg aan de Rijn, waar hij verbleef tot aan zijn dood in 1594. Mercator reisde nauwelijks en de meeste van zijn verplaatsingen hielden wellicht verband met metingen die hij in opdracht van zijn werkgevers moest uitvoeren, ter voorbereiding van het maken van een kaart.

 

Kiosk DIGITALE ATLASSEN

 

Elke originele atlas van Mercator – een boek van ongeveer 400 jaar oud – is een indrukwekkend kijkstuk. Mooi ingekleurd, met fraai versierde titelcartouches, rijk aan details, met helder geschreven plaatsnamen. Jammer genoeg kunnen we u als bezoeker niet zomaar in zo’n boek laten grasduinen. Terwijl een atlas in een gesloten museumvitrine slechts één kaart kan tonen, krijgt u hier de kans te bladeren in de digitale versie van enkele kaartenboeken.

 

Kiosk KOERS VOLGEN

 

Voor zijn wereldkaart van 1569 gebruikte Mercator een cilinderprojectie, die naar hem ‘Mercatorprojectie’ wordt genoemd. Deze projectie vond een belangrijke toepassing in de zeevaart die in de 16de eeuw door de ontdekkingen een enorme expansie kende.

Tot vandaag wordt de Mercatorprojectie gebruikt als basis voor navigatie in de zee- en luchtvaart.

 

 

Foto's: 
Nieuws Teasers: 

Contact

Zwijgershoek 14
9100
Sint-Niklaas
03 778 34 50